DIE TOEKOMS VAN CHRISTELIKE ONDERWYS IN SUID-AFRIKA

DIE TOEKOMS VAN CHRISTELIKE ONDERWYS IN SUID-AFRIKA

deur Leonard van der Dussen

15 Junie 2010

‘n Gelowige probeer om hom nie te kwel oor die toekoms nie. Terselfdertyd beplan hy met die inspanning van sy volle verstand, as deel van sy roeping om nie maar net dierlik instinktief te leef nie, as aktiewe geroepe werker wat verantwoordelikheid neem. Dis een van die gelowige paradokse, soos die uitspraak van “ek glo, kom my ongeloof te hulp”.

Onderwys is by uitstek iets wat die beste werk as dit netjies vooruit beplan word. Dit werk met langtermynplanne, waarvan enige koersverandering of inhoudelike bywerking rustig en met goeie insig lank vooruit beplan moet word. Dit is nodig om jou verstand as ouer en onderwyser in te span om nou die regte dinge met ‘n jong kind te doen wat uiteindelik die fondament moet vorm vir leer- en werksvermoë sowat tien en twintig jaar later.

Die vraag wat baie mense tans vra oor die toekoms van christelike onderwys in Suid-Afrika, is dus om meer as een rede geldig en word nie noodwendig met ‘n ongelowige nuuskierigheid gevra nie.

Die antwoord op die vraag is vir ons as mense met beperkte uitsig en verduisterde gemoed (as gevolg van die sonde) nie maklik nie, en tog aan die ander kant kan ons die die Bybel naspreek in dat ons tog baie dinge in die natuur waarneem oor plante en diere en die weer en dan daaruit tog akkurate afleidings of minstens afleidings met redelike waarskynlikheid kan maak.

HUIDIGE SITUASIE

Kom ons skets die situasie met dit wat tans sigbaar is:

• Suid-Afrika is tans in die hande van ‘n onbevoegde regering wat God en sy gebod nie wil ken nie; die land is verder uitgelewer aan bendes: letterlike rowers, verkragters en moordenaars wat toeslaan omtrent waar hulle wil en wanneer hulle wil, maar ook regeringsamptenare wat deur ‘n mengsel van onbevoegdheid en opset wette verdraai soos dit hulle pas en administratiewe geregtigheid tot laagtepunte druk sodat onderwys met moeite en teen onreg in, moet probeer funksioneer.

 

• Aanvalle op die Afrikaner is aanvalle op die christendom in Afrika – dit sê nie alle Afrikaners is gelowiges nie, maar wel dat as volk, in die makro-beskouing van Suid-Afrika se geskiedenis en samestelling, die Afrikaner sosio-polities vir die heidene die christendom verteenwoordig. Die geskiedenis van Suid-Afrika wys dat die welsyn van die Afrikaner – geestelik en ekonomies – en die welsyn van die land in geheel ten nouste saamloop.

 

• Ons (die Afrikanervolk) is tans ‘n verknegte volk onder heidense dwinglandy van volkere wat nog nêrens in Afrika iets blywend en volhoubaar op staatkundige en volkereterrein kon daarstel nie.

 

• Afrikaners het in groot getalle verval vanaf die betreklike noue band met protestantse geloof, tot ‘n versplintering wat strek van ortodoks-gereformeerd tot heidens en selfs aktief anti-God – ongelukkig bevat hedendaagse koerante en internetkommentaarplekke die wildste moontlike minagting wat in Afrikaans verwoord word. Die teendeel is ook waar, dat van die diepste gereformeerde belydenis nog steeds in Afrikaans gelewer word, onder ander omdat Afrikaans sy formalisering en moderne beslag gekry het rondom die Bybelvertaling – Afrikaans het gevorm onder andere weens en met die behoefte om die Bybel in Afrikaans te kan vertaal. ‘n Unieke taal dus wat bogemiddeld in staat is om die gereformeerde belydenis uit te druk.

 

• ‘n Groot gros Afrikaners sit nog nominaal in kerke van gereformeerde belydenis, maar baie van hierdie kerke het so afgewyk en verword dat die skeiding tussen hulle werklike leefwyse en dit van die sogenaamde charismatiese kerke omtrent net in die kerk se adres of naam onderskei word. Gospel-sang is ‘n voorbeeld van ‘n dwaasheid wat orals gelykmaking en oneerbiedige aanbidding wil goedpraat.

 

• Die Afrikanervolk is verward – kerklik, polities, sosiaal, taal, leefwyse (bv is verassing nie net geloofsvreemd nie, maar ook kultuurvreemd aan die Afrikaner, en tog kom dit vandag vrylik onder Afrikaanse kerkmense voor; en dwaalleerraars soos Angus Buchan kry groot Afrikaner-aanhang, terwyl ons hele geskiedenis wys dat ons Afrikanerlewe om ‘n sterk kerkbegrip en kerkbelewing, en nie losse predikers nie, gedraai het).

 

Die Afrikaner se versaking van sy gereformeerde leefwyse en belydenis, het ‘n groot invloed op christelike onderwys: in Suid-Afrika was dit Afrikaner-nasionalisme wat in die verlede telkens opbloeie van christelike onderwys praktiese uitlewingsgeleentheid gegee het; iets wat mooi met Artikel 36 van die Nederlandse Geloofsbelydenis ooreenstem waar die owerheid uitgewys word as die rolspeler wat moet sorg dat daar ‘n sosiale omgewing is wat Christelike leefwyse bevorder m a w die sukses van volksbegrip het ‘n invloed op die christelike onderwys. ‘n Suksesvolle nasionalistiese verset teen die huidige regering van Suid-Afrika kan byvoorbeeld ‘n drasties makliker omgewing vir christelike onderwys daarstel.

Ons het die bejammerenswaardige toestand waarbinne die christelike onderwys in Suid-Afrika tans moet probeer funksioneer met ‘n vinnige potloodskets aangetoon. Nou is dit nodig om die begrip “onderwys” vir die doel van ‘n toekomsbeskouing van christelike onderwys uit te maak.

Daardie deel van onderwys of onderrig wat die ouers die kinders leer om die Bybel, die geloof, die liefde tot God en alles wat daarmee saamgaan, met ander woorde om kinders van God te wees, is binne elkeen se eie beheer. In die belydenis dat God Sy kerk instand hou, selfs al lyk dit soms of dit tot niet gaan, is daar absolute vastigheid dat hierdie deel van onderwys nooit ophou nie, en die toekoms daarvan benodig geen beredenering nie: God het gesê dit sal aanhou, daar sal altyd gelowiges wees, dus staan dit vas. Laat ons net elkeen onsself ondersoek dat ons dit ywerig doen: hou huisgodsdiens, hou huisgodsdiens, hou huisgodsdiens. Gee elke kind sy eie Bybel en leer hom dat die Heilige Gees self die prediker is as jy in jou binnekamer soggens en saans Bybel lees. En soek die ware kerk en gaan kerk toe, gaan kerk toe, gaan kerk toe. Hierdie deel van die onderwys is eenvoudig en in die koelte van die komkommertuin van God se genade, al bars wat om ons los.

Die deel van die onderwysbegrip wat te doen het met die kind se vaardigheids- en kennisopleiding vir beroepsdoeleindes, is die onderwysdeel waaroor ons eintlik besin met die vraag oor die toekoms van Christelike onderwys. Ons vra as gelowige Afrikaners – wat daagliks met roof, geweld, God-ontering en ineenstorting van orde en nog baie erge dinge gekonfronteer word – hoe ons die wetenskap en tegniek  aan ons kinders geleer gaan kry binne die regte uitgangspunt van christelike belydenis. Hoe lyk die moontlikheid vir basisopleiding om tot beroepsopleiding in staat te raak  sonder dat die opleiding afbreek aan die eer van God en die kennis van die evangelie wat tuis en by die kerk geleer word?

VRAE OOR OPLOSSINGS

Die antwoord oor skole en skoling is nie maklik nie: haal ek my seun uit die vakmanskool omdat die vaardige ou vakman se taalgebruik soms oorkook, maar my seun kan die beste van vaardigheid daar leer, ‘n gesin later onderhou met sy vaardigheid, sy kerkbydrae maak en selfs iets vir die armes oorhou (dink aan verskeie dele van belydenis, kerklike dienste en die huweliksformulier)?

As daar geen ander skool binne my bereik is nie, laat ek die kinders maar losloop of gee hulle aan goedbedoelde maar minderwaardige onderwys oor om hulle net nie in die staatskool te sit nie? Die vraag sny al hoe harder, want die vraag oor staatsonderwys betrek nie net meer die gehalte nie, maar ook die oorskryding van vlakke van verdraagsaamheid jeens verkeerde uitgangspunte:  mag christelike kinders enigsins binne Kurrikulum 2005 se uitgesproke humanistiese (en dus anti-christelike) oogmerke en benaderings onderrig word? Die antwoord op hierdie vraag word besonder moeilik omdat daar wel staatskole is wat nog iets probeer voortsit van die momentum van gesonde onderwys en die Bybel nog oopslaan in die skool, terwyl alternatiewe soos CVO- en ARSO-skole onderling skerp wissel in gehalte. Voeg daarby dat laasgenoemde twee ook binne die raamwerk van Kurrikulum 2005 onderwys gee. Die antwoord is dus baie plaaslik en persoonlik om as’t ware met die plaaslike detail te moet kies tussen die plaaslik beskikbare gehalte en inhoudelike aanbieding en benadering tot klasgee, van watter een van die variante van Kurrikulum 2005 op die plaaslike vlak die minste skade gaan doen.

DAAR IS ‘N TOEKOMS

Natuurlik is daar ‘n toekoms vir christelike onderwys: binne God se genade, maar die beproewinge kom ook oor ons. Daar is ‘n toekoms as ons koelkop bly – ek gebruik doelbewus moderner taal, want deel van die bewerkstelliging van ‘n toekoms vir christelike onderwys, is om nie vas te haak waar dit nie van toepassing is nie. Immers lyk ons kleredrag nogal anders en in baie opsigte minder formeel as daardie van ons voorouers, maar maak die kleredrag opsigself ons nie skielik ongelowig nie.

Die koelkop bly lê in die vermyding van uiterstes, om ‘n nugtere, gebalanseerde lewensuitkyk te behou. Balans in die lewe het baie kante: as die skurk jou huis binnekom, is ‘n betreklik ongebalanseerde gebruik van geweld teen hom vir daardie oomblik die regte ding, maar as die predikant die misdadiger in die tronk besoek, is die werkswyse anders. Die lewe het baie sulke kante: ‘n spyker slaan jy met geweld in, en ‘n doringtjie trek jy met sagte deernis uit die voet. Beide het skerp kante, maar het verskillende benaderings nodig volgens wat die situasies vra.

KERK EN STAAT IS BETROKKE

Ons moet kophou om nie met gereformeerde kloosters christelike onderwys te wil behou nie, terwyl dit aan die ander kant ooglopend is dat ‘n blote belydenislose volksverset as motivering hoe skole tot stand kom, nog minder standhoudend sal wees. Albei is saam nodig: volksverset is die sosio-politieke aksie wat nie die kerk se taak is nie, maar sonder God is dit nutteloos. Gereformeerde belydenis en die eis tot ‘n terugkeer na daardie belydenis waarvoor ons as volk geplant is, moet met die volksverset saamgaan.

Die fondamentlose geskreeu agter Afrikaans aan, is tans ‘n bewys van hoe ‘n volk vastigheid en beginsel op die verkeerde manier soek. Dit lei tot mistastings soos om ‘n “Afrikaanse” soos Steve Hofmeyr as leiersfiguur te betrek, terwyl sy openbare sedelose lewe met uitdagendheid daaroor, hom diskwalifiseer om as Afrikanerleier op te tree, want die Afrikaner sonder gereformeerde belydenis het nie ‘n toekoms nie. Solidariteit met sy Afriforum se versetaksies is leeg en nutteloos as mense soos Steve Hofmeyr en Sunet Bridges optogte moet lei om teen die veragtelike sedelose Zuma en sy regering beswaar te maak. Die pot kan die ketel nie verwyt nie, of hoe?

By al die mooi dinge wat ons in Afrikaans kan doen, en die geregverdigde stryd vir Afrikaans en moedertaalonderwys, moet ons versigtig wees om hierin nie die taal se belangrikheid te oorskat nie: in Afrikaans minag baie Afrikaners byvoorbeeld die Sondag (teen geloofsbelydenis in, maar selfs ook teen ons eie kultuur in) en laat toe dat sedelose en vloekende toneel opgevoer word by die “KKNK”  en “Aardklop” en nog ander plekke. Dit was ironies dat een van die opwellings van die sing van “De la Rey”, ‘n paar jaar gelede op ‘n Sondagaand by die KKNK plaasgevind het, op ‘n tyd wat die kultuur-egte en gelowige Afrikaner veronderstel was om in ‘n erediens te wees.

Terselfdertyd moet ons  raaksien dat ‘n gevestigde Gereformeerde skool met heelwat steun soos Gereformeerde Skool Dirk Postma in Pretoria, jare lank al maar net nie die 300-getal behoorlik standhoudend kan verbygaan nie, en die hoërskool veral worstel om ‘n aantrekkingskrag te ontwikkel. Die BCVO se skole trap ook al lank water, en terwyl daar naby 60 skole eens op ‘n tyd was, is die lys tans vlak in die 40. Dis hierdie sigbare feite wat die vraag laat ontstaan of daar dan ‘n toekoms vir christelike onderwys is.

God is ewig en onveranderlik. Dis ‘n feit. Die kerk sal nie ophou bestaan nie. Dis God se belofte en ons belydenis. Solank daar dus kinders van gelowiges is, sal daar christelike onderwys wees. Die sterkte daarvan sal eerstens bepaal word deur ons gehoorsaamheid aan God om kinders weer as seën van God in die huwelik te erken, en die spotters oor groot gesinne skerp te begin aanspreek, terwyl ons mekaar oproep om – met ons verstand natuurlik daarby – die wonder van ‘n vol tafel in die huisgesin opnuut af te bid en diegene wat hierdie seën ontvang, mag dit geniet (Psalm 128).

VRYHEID EN VERANTWOORDELIKHEID

Om gesonde onderwys vir die kinders wat ons nou het, en die kinders wat nog moet kom, te behou, moet ons ons ten eerste in ons gemoed vrymaak van staatsonderwys: van die gedagte dat die staat mag voorskryf oor my kind se opleiding. Dit moet egter saamgaan met die daarstel van christelike onderwys in die praktyk, wat nie net die boeke behels wat grotendeels in die gerief van die studeerkamer geskryf kan word nie, maar om die stryd aan te pak om kapitaal te versamel, skole te bou, onderwysers regverdig te vergoed op die vlak wat pas by die verantwoordelikheidsvlak van onderwys en in hierdie praktiese sake op te hou teoretiseer en uitvoering daaraan te gee.

Ons verstand moet ons ‘n keer rig oor die huidige toestand van ons volk, en wat ons kultuurbelewing  – of noem dit dan bloot die vlakker weergawe daarvan, van gemeenskapgewoonte – van die begrip skool is: ons durf nie maar net skouers oor sport en ander buitemuurse aktiwiteite (saam met goeie akademie natuurlik) op te trek en toekyk hoe leerlinge in die verwarring van die “darem nog goeie staatskole” – wat soms selfs elemente van waarheid het – na die groot staatskool aangetrek word ten koste van die pogings wat ons tans het vir christelike skole.

SAKEVERNUF EN TERUGKEER NA BELYDENIS

Dit is egter nog belangriker as die buitemuurse kwessie om die sakebeginsel te verstaan dat jou christelike skool iets uniek moet aanbied: in geld en organisasie en sigbare geriewe moet die tipiese christelike skool in Suid-Afrika die feite in die oë kyk dat hy nie die geld het om daardie geriewe net so te ewenaar nie. As die aanbieding dus Kurrikulum 2005 in verskillende formate is, maar dit bly Kurrikulum 2005 en loop in elk geval terug op ‘n Umalusi-sertifikaat uit, verg dit byna bomenslike geloof en vergeestelike raaksienvermoë om dan die vermeende christelike skooltjie te kies bo die “goeie” (darem nog) staatskool.

Christelike skole op gereformeerde grondslag in Suid-Afrika se voortbestaan gaan afhang van:

• begrip en gebalanseerde beheersing en uitlewing van christelik-nasionale onderwys; en om dit nie te probeer skei nie en dit in alle opsigte uit te leef en die stryd op al die vlakke te voer.

 

• aanbieding van onderwys wat nie net oppervlakkig die eer aan God in die boeke en aanbieding gee nie, maar ook in sy wese, aanbieding en kurrikulum-fondament christelike onderwys in teenstelling met die humanisme en kommunisme van die huidige regering se Kurrikulum 2005 en UGO aanbied. Dit is nie net ‘n belydenisvereiste nie, maar ook ‘n sake-vereiste om ‘n duidelike produk aan te bied.

 

• die aanleer en toepassing van kapitaalversameling om verantwoordbare geriewe op te bou na die pioniersfase wat nou al verby moes gewees het, asook beheersing en gebruik van korporatiewe beeldbou en bemarking wat die samelewing van vandag se begrippe van lojaliteit en aansluiting vorm.

 

• kulturele terugkeer in die gemeenskapslewe na bv Sondag-eerbiediging en huisgodsdiens sodat ‘n sterker gemeenskaplike stel gewoontes in die gemeenskap die skoolprogram en die dissiplinêre onderbou wat meer gemeenskaplik by die ouerhuis moet plaasvind kan ondersteun, sodat die skool makliker kan funksioneer en kan fokus op sy hoofdoel: akademiese opleiding.

 

• die ontstaan van ‘n heldedom onder die kinders self – as die huidige geslag ouers dan in gebreke bly om met dapperheid op te tree – wat in verset tree om die staat se netwerk van vereistes om ‘n “amptelike” matrieksertifikaat te behaal, uit te daag en alternatiewe roetes volg om die juk wat dit oplê en waardeur ons telkens mooitjies deur die staat in sy drukgang teruggedwing word, af te gooi. Vryheid is nie praat nie, dis iets wat jy leef.

 

Sonder hierdie insig en strydvaardigheid gaan ons sukkel en verstrooid bly. Die feit dat christelike onderwys tot die laaste dag van hierdie aarde sal voortbestaan, is vas. Ons bepaal net hoe maklik of hoe moeilik ons dit vir onsself maak, en wat ons in terme van onderwys- en skoolbates aan ons kinders nalaat.

Kyk ook www.indicato.co.za